MAHAYOJANA

Information about all Government Scheme

National Education Policy 2020 | राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020

 राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020

    शालेय आणि उच्च शिक्षणात मोठ्या प्रमाणात परिवर्तनात्मक सुधारणांना यात मोठा वाव देण्यात आला आहे.21 व्या शतकातले हे पहिले शिक्षण धोरण असून 34 वर्ष जुन्या1986 च्या शिक्षणावरच्या राष्ट्रीय धोरणाची जागा नवे धोरण घेणार आहे.सर्वांना संधी, निःपक्षपात,दर्जा, परवडणारे आणि उत्तरदायित्व या स्तंभा वर याची उभारणी करण्यात आली आहे.2030 च्या शाश्वत विकास कार्यक्रमाशी याची सांगड घालण्यात आली आहे.शालेय आणि महाविद्यालयीन शिक्षण अधिक समग्र,बहू शाखीय,21 व्या शतकाच्या गरजाना अनुरूप करत भारताचे चैतन्यशील प्रज्ञावंत समाज आणि जागतिक ज्ञान महासत्ता म्हणून परिवर्तन घडवण्याचा आणि प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या आगळ्या क्षमता पुढे आणण्याचा या धोरणाचा उद्देश आहे.

    national education policy 2020
    National Education Policy 2020 | राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020

    राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 मधील महत्वाचे मुद्दे:

    1. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020  शालेय शिक्षण

    शालेय शिक्षणाच्या सर्व स्तरावर सार्वत्रिक प्रवेश संधी सुनिश्चित करत राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 मध्ये शालेय पूर्व ते माध्यमिक अशा सर्व स्तरावर शालेय शिक्षणाला सार्वत्रिक संधी सुनिश्चित करण्यावर भर देण्यात आला आहे.पायाभूत सुविधा सहाय्य, शाळाबाह्य मुलांना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी कल्पक शिक्षण केंद्रे, विद्यार्थी आणि त्यांच्या अध्ययन स्तराचा मागोवा, औपचारिक आणि अनौपचारिक शिक्षण पद्धतींसह शिक्षणाचे अनेक मार्ग सुलभ करणे, शाळांसमवेत समुपदेशक किंवा उत्तम प्रशिक्षित सामाजिक कार्यकर्त्यांची सांगड, एनआयओएस आणि राज्यातल्या मुक्त शाळा याद्वारे 3, 5, आणि 8 व्या इयत्तेसाठी खुले शिक्षण, व्यावसायिक अभ्यासक्रम,प्रौढ साक्षरता आणि जीवन समृद्ध करणारे कार्यक्रम या मार्गाने हे उद्दिष्ट साध्य करण्यात येणार आहे. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 अंतर्गत सुमारे 2 कोटी शाळाबाह्य मुले मुख्य प्रवाहात आणली जाणार आहेत.

    2. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 नवा अभ्यासक्रम आणि शैक्षणिक आराखड्यासह बालवयाच्या सुरवातीलाच काळजी आणि शिक्षण

    बालवयाच्या सुरवातीलाच काळजी आणि शिक्षण यावर भर देत 10+2 या शालेय अभ्यासक्रम आकृती बंधाची जागा आता 5+3+3+4 अभ्यासक्रम आराखडा अनुक्रमे 3-8,8-11,11-14,14-18 वयोगटासाठी राहील. यामुळे 3-6 वर्ष हा आतापर्यंत समाविष्ट न झालेला वयोगट शालेय अभ्यासक्रमा अंतर्गत येईल, जगभरात हा वयोगट, बालकाच्या मानसिक जडणघडणीच्या विकासा साठी अतिशय महत्वाचा मानला जातो. नव्या पद्धतीत तीन वर्षे अंगणवाडी/ शाळापूर्व वर्गांसह 12 वर्ष शाळा राहणार आहे.

    एनसीईआरटी, बालवयाच्या सुरवातीची काळजी आणि शिक्षण यासाठी 8 वर्षांपर्यंतच्या बालकांसाठी राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आणि शैक्षणिक आराखडा विकसित करणार आहे.अंगणवाडी आणि पूर्व शालेय सह विस्तृत आणि बळकट संस्थांच्या माध्यमातून ई सी सी ई देण्यात येईल.ई सी सी ई अभ्यासक्रमात प्रशिक्षित शिक्षक आणि आंगणवाडी कार्यकर्ते यासाठी असतील.मनुष्य बळ विकास,महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालय आणि आदिवासी विकास मंत्रालय ई सी सी ई नियोजन आणि अंमलबजावणी करणार आहे.

    3. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 पायाभूत साक्षरता आणि संख्या शिक्षण साध्य करणे

    पायाभूत साक्षरता आणि संख्या शिक्षण ही शिक्षणाची पूर्व अट आहे हे जाणून राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 मध्ये एम एच आर डी कडून पायाभूत साक्षरता आणि संख्याशिक्षण राष्ट्रीय मिशन स्थापन करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.सर्व प्राथमिक शाळेत सार्वत्रिक पायाभूत साक्षरता आणि संख्या शिक्षण साध्य करण्यासाठी राज्ये अंमलबजावणी आराखडा तयार करतील.देशात राष्ट्रीय ग्रंथ प्रोत्साहन धोरण आखण्यात येईल.

    4. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 शालेय अभ्यासक्रम आणि शिकवण्याच्या पद्धतीत सुधारणा

    21 व्या शतकाची प्रमुख कौशल्ये , आवश्यक शिक्षण आणि चिकित्सात्मक विचार वाढवण्यासाठी अभ्यासक्रम कमी करणे आणि अनुभवातून शिक्षणावर अधिक लक्ष केंद्रित करुन विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास करणे हा शालेय अभ्यासक्रम आणि शिकवण्याच्या पद्धतीचा उद्देश असेल. विद्यार्थ्यांची लवचिकता आणि विषयांचे पर्याय वाढतील. कला आणि विज्ञान, अभ्यासक्रम आणि अवांतर उपक्रम, तसेच व्यावसायिक आणि शैक्षणिक शाखा यांच्यात कुठल्याही प्रकारचे कठोर विभाजन असणार नाही.

    शाळांमध्ये व्यावसायिक शिक्षण 6 वी पासून सुरू होईल आणि त्यात इंटर्नशिपचा समावेश असेल.

    एनसीईआरटी द्वारे एक नवीन आणि सर्वसमावेशक राष्ट्रीय शालेय शिक्षण अभ्यासक्रम रूपरेषा -एनसीएफएसई 2020-21 विकसित केली जाईल.

    5. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020  बहुभाषिकता आणि भाषेची ताकद 

    या धोरणामध्ये किमान इयत्ता 5 वी पर्यंत आणि प्राधान्याने 8 वी आणि त्यानंतरही मातृभाषा / स्थानिक भाषा / प्रादेशिक भाषा हे शिकवण्याचे माध्यम असावे यावर भर देण्यात आला आहे. शालेय आणि उच्च शिक्षणाच्या सर्व स्तरांवर विद्यार्थ्यांना तीन-भाषांच्या सूत्रासह संस्कृतचाही एक पर्याय दिला जाईल. भारतातील इतर अभिजात भाषा आणि साहित्य देखील पर्याय म्हणून उपलब्ध असतील. ‘एक भारत श्रेष्ठ भारत’ उपक्रमांतर्गत इयत्ता 6–8 साठी ‘भारताच्या भाषा’ विषयावरील मजेदार प्रकल्प / उपक्रमात विद्यार्थी सहभागी होतील. माध्यमिक स्तरावर विविध परदेशी भाषांचा पर्याय देखील दिला जाईल. दिव्यांग विद्यार्थ्यांकरिता वापरण्यासाठी भारतीय सांकेतिक भाषा (आयएसएल) संपूर्ण देशभरात प्रमाणित केली जाईल आणि राष्ट्रीय आणि राज्य अभ्यासक्रम सामुग्री विकसित केली जाईल. कुठल्याही विद्यार्थ्यावर कोणतीही भाषा लादली जाणार नाही.

    6. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 मूल्यांकन सुधारणा

    एनईपी 2020 मध्ये सारांशात्मक मूल्यांकनाकडून नियमित आणि रचनात्मक मूल्यांकनाकडे वळण्याची कल्पना मांडली आहे जी अधिक योग्यता-आधारित आहे , शिक्षण आणि विकासाला उत्तेजन देणारी आहे आणि विश्लेषण, चिकित्सात्मक विचार प्रक्रिया आणि वैचारिक स्पष्टता या सारखी उच्च कौशल्ये तपासते. इयत्ता 3, 5 आणि 8 वी मध्ये सर्व विद्यार्थी शालेय परीक्षा देतील जी योग्य यंत्रणेद्वारे घेण्यात येईल. इयत्ता 10 आणि 12 वी साठी शिक्षण मंडळाच्या (बोर्ड) परीक्षा सुरूच राहतील मात्र समग्र विकासाच्या उद्देशाने त्यांची पुनर्र्चना केली जाईल. दर्जा निश्चिती संस्था म्हणून पारख (समग्र विकासासाठी कामगिरी मूल्यांकन , आढावा आणि ज्ञानाचे विश्लेषण ) हे एक नवे राष्ट्रीय मूल्यांकन केंद्र स्थापन केले जाईल.

    7. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 न्याय्य आणि सर्वसमावेशक शिक्षण

    जन्माच्या वेळेची परिस्थिती किंवा अन्य पार्श्वभूमीमुळे कोणताही मुलगा शिकण्याची आणि उत्कृष्टतेची संधी गमावणार नाही हे एनईपी 2020 चे उद्दीष्ट आहे . लिंग, सामाजिक-सांस्कृतिक आणि भौगोलिक ओळख आणि अपंगत्व समाविष्ट असलेल्या सामाजिक आणि आर्थिकदृष्ट्या वंचित गटांवर (एसईडीजी) विशेष भर दिला जाईल. यामध्ये लिंग समावेश निधी आणि वंचित प्रदेश आणि गटांसाठी विशेष शैक्षणिक क्षेत्र स्थापन करण्याचा समावेश आहे. दिव्यांग मुले प्रशिक्षण , संसाधन केंद्रे, राहण्याची सुविधा , सहाय्यक उपकरणे, योग्य तंत्रज्ञान-आधारित साधने आणि त्यांच्या गरजांनुसार तयार करण्यात आलेल्या अन्य सहाय्यक साधनांच्या मदतीने पूर्व-प्राथमिक टप्प्यापासून उच्च शिक्षणापर्यंतच्या नियमित शालेय शिक्षण प्रक्रियेत पूर्णपणे भाग घेण्यास सक्षम असतील. प्रत्येक राज्य / जिल्ह्यात कला-संबंधित, करिअरशी संबंधित आणि खेळाशी संबंधित उपक्रमांमध्ये भाग घेण्यासाठी एक खास डे-टाइम बोर्डिंग स्कूल म्हणून “बाल भवन्स” स्थापन करायला प्रोत्साहन दिले जाईल. सामाजिक चेतना केंद्रे म्हणून मोफत शालेय पायाभूत सुविधा वापरता येतील.

    8. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 मजबूत शिक्षक भरती आणि करिअर मार्ग

    शिक्षकांची भरती सक्षम पारदर्शक प्रक्रियेद्वारे केली जाईल. बढती गुणवत्तेवर आधारित असेल ज्यामध्ये बहु-स्रोत नियमित कामगिरी मूल्यांकन आणि उपलब्ध प्रगतीचे मार्ग याद्वारे शैक्षणिक प्रशासक किंवा शिक्षक होता येईल. एनसीईआरटी, एससीईआरटी, शिक्षक आणि विविध पातळी व प्रदेशातील तज्ज्ञ संघटना यांच्याशी विचारविनिमय करून राष्ट्रीय शिक्षक शिक्षण परिषद 2022 पर्यंत शिक्षकांसाठी राष्ट्रीय व्यावसायिक मानके (एनपीएसटी) विकसित करेल.

    9. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 शालेय प्रशासन

    शाळा संकुले किंवा समूहांमध्ये आयोजित केल्या जाऊ शकतात जे प्रशासनाचे मूलभूत घटक असतील आणि पायाभूत सुविधा, शैक्षणिक ग्रंथालये आणि बळकट व्यावसायिक शिक्षक समुदायासह सर्व संसाधनांची उपलब्धता सुनिश्चित करेल.

    10. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 शालेय शिक्षणासाठी मानक-निश्चिती आणि मान्यता

    एनईपी 2020 मध्ये धोरण आखणी , नियमन, संचलन आणि शैक्षणिक बाबींसाठी स्पष्ट, स्वतंत्र यंत्रणेची कल्पना केली आहे. राज्ये / केंद्रशासित प्रदेश स्वतंत्र राज्य शालेय मानक प्राधिकरण (एसएसएसए) स्थापन करतील. एसएसएसएनने ठरवलेल्या सर्व मूलभूत नियामक माहितीचे पारदर्शक सार्वजनिक स्वयं-प्रकटीकरण सार्वजनिक प्रतिष्ठा आणि दायित्वासाठी प्रामुख्याने वापरले जाईल. एससीईआरटी सर्व हितधारकांशी सल्लामसलत करून शालेय गुणवत्ता मूल्यांकन आणि मान्यता रूपरेषा (एसक्यूएएएफ) विकसित करेल.

    11. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 उच्च शिक्षण

    2035 पर्यंत जीईआर 50 टक्क्यां पर्यंत वाढवणे

    व्यावसायिक शिक्षणासह उच्च शिक्षणामध्ये सकल नोंदणी गुणोत्तर 26.3 टक्के (2018) वरून 2035 साला पर्यंत 50 टक्के पर्यंत वाढवण्याचे एनईपी 2020 चे उद्दिष्ट आहे. उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये 3.5 कोटी नवीन जागा वाढवण्यात येतील.

    12. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020  समग्र बहु शाखीय शिक्षण

    या धोरणात व्यापक आधारभूत, बहु-शाखीय , लवचिक अभ्यासक्रमासह सर्वसमावेशक पदवी शिक्षण अभ्यासक्रम , विषयांचे सर्जनशील संयोजन, व्यावसायिक शिक्षणाचे एकात्मीकरण आणि योग्य प्रमाणीकरणासह बहू प्रवेश आणि निर्गम टप्प्यांची कल्पना केली आहे. पदवी शिक्षण 3 किंवा 4 वर्षांचे असू शकते आणि या कालावधीत अनेक निर्गमन पर्याय आणि योग्य प्रमाणीकरण असू शकतात. उदाहरणार्थ, 1 वर्षा नंतर प्रमाणपत्र, 2 वर्षानंतर प्रगत पदविका, 3 वर्षांनंतर बॅचलर डिग्री आणि 4 वर्षानंतर बॅचलर विथ रिसर्च.

    वेगवेगळ्या उच्च शिक्षण संस्थांकडून मिळवलेल्या शैक्षणिक उपलब्धी डिजिटली संग्रहित करण्यासाठी अकॅडेमिक बँक ऑफ क्रेडिट ची स्थापना केली जाईल जेणेकरून माहिती हस्तांतरित करता येईल आणि अंतिम पदवी मिळवल्यावर त्याची गणना केली जाईल.

    बहुशाखीय शिक्षण आणि संशोधन विद्यापीठांची स्थापना (MERU)- ही आयआयटी, आयआयएमच्या तोडीची देशातील जागतिक दर्जाच्या सर्वोत्कृष्ट बहुशाखीय शिक्षणासाठी आदर्शवत म्हणून स्थापित केली जातील.

    नॅशनल रिसर्च फाऊंडेशनची स्थापना केली जाईल, या सर्वोच्च संस्थेच्या माध्यमातून प्रबळ संशोधन संस्कृती आणि उच्च शिक्षणामध्ये संशोधन क्षमता वृद्धींगत करण्यात येईल.

    13. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 मधील नियमन

    भारतीय उच्च शिक्षण आयोगाची (HECI) स्थापना करण्यात येईल, वैद्यकीय आणि कायदेशीर शिक्षण वगळता उच्च शिक्षणाशी संबंधित एकमेव उच्च संस्था असेल. एचईसीआयचे 4 स्वतंत्र घटक असतील- नियमनासाठी, राष्ट्रीय उच्च शिक्षण नियामक परिषद (एनएचईआरसी), दर्जात्मक व्यवस्थेसाठी जनरल एज्युकेशन कौन्सिल (जीईसी), निधीसाठी उच्च शिक्षण अनुदान परिषद (एचईजीसी) आणि मुल्यांकनासाठी राष्ट्रीय मुल्यांकन परिषद (नॅक) असेल. एचईआयसी तंत्रज्ञानाच्या मदतीने हस्तक्षेप (फेसलेस इन्टरव्हेशन) करेल आणि एचईआयसीला नियम आणि मानदंडांचे पालन न करणाऱ्या उच्च शिक्षण संस्थांना दंड करण्याचे अधिकार असतील. सार्वजनिक आणि खासगी उच्च शिक्षण संस्था याच नियम, मुल्यांकन आणि शैक्षणिक मानदंडांद्वारे संचालित केल्या जातील.

    14. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 तर्कसंगत संस्थात्मक संरचना

    उच्च शैक्षणिक संस्थांचे रुपांतर विशाल, उत्तम स्रोत असलेल्या, सळसळत्या बहुविषयी संस्थांमध्ये केले जाईल. यात उच्च गुणवत्तेचे शिक्षण, संशोधन आणि समुदाय प्रतिबद्धता असेल. विद्यापीठाच्या परिभाषेत बहुविध संस्था येतील ज्यात संशोधन-केंद्रीत विद्यापीठे ते शिक्षण-केंद्रीत विद्यापीठे आणि स्वायत्त पदवी-प्रदान करणारी महाविद्यालये असा विस्तार असेल.

    महाविद्यालयांची संलग्नता 15 वर्षांत टप्प्याटप्प्याने समाप्त केली जाणार आहे आणि महाविद्यालयांना पातळी-आधारीत यंत्रणेच्या माध्यमातून श्रेणीबद्ध स्वायत्तता देण्यात येईल. कालांतराने प्रत्येक महाविद्यालय एकतर स्वायत्त पदवी देणारे महाविद्यालय किंवा विद्यापीठाचे घटक महाविद्यालय म्हणून विकसित होईल.

    15. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 प्रेरित, उत्साही आणि सक्षम अध्यापक

    एनईपीने प्रेरित, उत्साही आणि क्षमता निर्माण करणाऱ्या अध्यापकांच्या नियुक्तीसाठी स्पष्टपणे परिभाषित, स्वतंत्र, पारदर्शी पद्धतीने नियुक्ती करण्याची शिफारस केली आहे. अभ्यासक्रम/अध्यापनाचे स्वातंत्र्य, उत्कृष्टतेला उत्तेजन देणे, संस्थात्मक नेतृत्वाला मदत केली जाईल. मुलभूत निकषांप्रमाणे काम न करणाऱ्या अध्यापकांना जबाबदार ठरवले जाईल.

    16. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 शिक्षकांचे शिक्षण

    एनसीटीई एनसीईआरटीशी सल्लामसलत करून शिक्षक शिक्षणासाठी एक नवीन आणि सर्वसमावेशक राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडा, एनसीएफटीई 2021 तयार करेल. 2030 पर्यंत, शिक्षणासाठी किमान पदवी पात्रता ही 4-वर्षांचा एकात्मिक बी.एड. पदवी असेल. गुणवत्तेशी तडजोड करणाऱ्या नियमनबाह्य शैक्षणिक संस्थांविरोधात (टीईआय) कडक कारवाई करण्यात येईल.

    17. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 मार्गदर्शक मोहीम

    एका राष्ट्रीय मार्गदर्शक मोहिमेची (नॅशनल मिशन फॉर मेन्टॉरिंग) स्थापना करण्यात येईल-यात उत्कृष्ट कामगिरी बजावलेल्या ज्येष्ठ/निवृत्त अध्यापकांचा समावेश असेल. भारतीय भाषांमध्ये शिकवणारे शिक्षकही यात असतील-जे थोड्या आणि दीर्घ काळासाठी मार्गदर्शक म्हणून विद्यापीठ/महाविद्यालयीन शिक्षकांना मदत करतील.

    18. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020  मधील विद्यार्थ्यांना आर्थिक मदत

    एससी, एसटी, ओबीसी आणि एसईडीजी विद्यार्थ्यांच्या गुणवत्तेस प्रोत्साहन देण्याचे प्रयत्न केले जातील. राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टलचा विस्तार करुन शिष्यवृत्ती प्राप्त विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचा मागोवा घेतला जाईल. खासगी संस्थांना देखील मोठ्या प्रमाणावर शिष्यवृत्ती देण्यासाठी प्रोत्साहन दिले जाईल.

    19. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 मधील मुक्त आणि दूरस्थ शिक्षण

    पटनोंदणी वाढविण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावण्यासाठी याचा विस्तार केला जाईल. ऑनलाईन कोर्सेस आणि डिजिटल कोष, संशोधनासाठी निधी, सुधारित विद्यार्थी सेवा, विशाल मुक्त ऑनलाईन कोर्सेसची पत-आधारित मान्यता इत्यादी उपायांची अंमलबजावणी वर्गखोल्यांमध्ये उच्च दर्जाच्या गुणवत्तेबरोबरच निश्चित केली जाईल.

    20. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 मधील ऑनलाइन शिक्षण आणि डिजिटल शिक्षण:-

    सध्या संपूर्ण देशामध्ये कोविड-19 झालेला झालेला प्रसार लक्षात घेवून शिक्षण धोरण तयार करताना पर्यायी शैक्षणिक पद्धतींचा व्यापक विचार करण्या आला आहे. त्यामुळे सर्वंकष ऑनलाइन शिक्षण आणि डिजिटल शिक्षणाला चालना देण्यासाठी आलेल्या शिफारशी विचारात घेवून शैक्षणिक सज्जता सुनिश्चित केली जाणार आहे. सध्याच्या महामारीच्या काळामध्ये वैयक्तिकरितीने परंपरागत पद्धतीने शिक्षण देणे शक्य नाही, त्यामुळे दर्जेदार शिक्षणासाठी पर्याय शोधण्यात आले आहेत. मनुष्यबळ विकास मंत्रालयामध्ये ई-शिक्षणाच्या आवश्यकता पूर्ण करण्यासाठी शालेय आणि उच्च शैक्षणिक वर्गांसाठी डिजिटल पायाभूत सुविधा, शैक्षणिक सामुग्री तयार करणारे विभाग आणि डिजिटल शिक्षणासाठी समर्पित विभाग तयार केले जातील.

    21. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 मधील शिक्षणामध्ये तंत्रज्ञान

    ‘नॅशनल एज्युकेशनल टेक्नॉलॉजी फोरम’(एनइटीएफ) म्हणजेच ‘राष्ट्रीय शैक्षणिक तंत्रज्ञान मंच’ या स्वायत्त संस्थेची निर्मिती करण्यात येणार असून याव्दारे विचारांच्या देवाणघेवाणीसाठी एक व्यासपीठ- मंच उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे. या मंचाव्दारे शैक्षणिक मूल्यवर्धन, मूल्यांकन, तसेच नियोजन, प्रशासन यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर कशा पद्धतीने करता येऊ शकतो, यासाठी स्वतंत्रपणे विचारांचे आदान-प्रदान केले जाणार आहे. वर्गातील शिक्षणात सुधारणा व्हावी, शिक्षकांना व्यावसायिक प्रशिक्षण मिळावे , वंचित घटकांना शैक्षणिक सुविधा जास्तीत जास्त मिळाव्यात आणि शैक्षणिक नियोजन, प्रशासन तसेच व्यवस्थापन सुनियोजित पद्धतीने व्हावे, यासाठी सर्व स्तरावरच्या शिक्षण कार्यक्रमामध्ये तंत्रज्ञानाचे एकात्मिकरण केले जाईल.

    22. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 भारतीय भाषांचा प्रसार

    सर्व भारतीय भाषांचे संवर्धन, त्यांचा प्रसार व्हावा तसेच त्यांच्यामध्ये एक प्रकारे चैतन्य निर्माण व्हावे याची सुनिश्चिती करण्यात येणार आहे. यासाठी ‘एनईपी’ने दिलेल्या शिफारशींनुसार इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ट्रान्सलेशन अँड इंटरप्रिटेशन (आयआयटीआय) म्हणजेच राष्ट्रीय अनुवाद आणि भाष्य संस्था तसेच नॅशनल इंन्स्टिट्यूट (किंवा इन्स्टिट्यूटस्) फॉर पाली, पर्शियन अँड प्राकृत, म्हणजेच पाली, पर्शियन आणि प्राकृतसाठी राष्ट्रीय संस्था यांची स्थापना करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. संस्कृत आणि इतर भाषा विभागांच्या सुदृढीकरणाची शिफारस करण्यात आली आहे. तसेच उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये अधिकाधिक मातृभाषेचा किंवा स्थानिक भाषेचा उपयोग शिकवण्याचे माध्यम म्हणून केला जावा, असेही सुचवण्यात आले आहे.

    शिक्षणाचे आंतरराष्ट्रीयीकरण संस्थात्मक सहकार्यातून करण्यात येवू शकते. तसेच विद्यार्थी आणि शिक्षक यांच्या देवाणघेवाणीचा विचार करून करता येवू शकतो. त्यामुळे आपल्या देशामध्ये जगामधल्या अव्वल क्रमांकाच्या विद्यापीठांना प्रवेशाची परवानगी देण्यात येईल. बाहेरच्या सर्वोत्कृष्ट विद्यापीठांना आपल्या देशात कॅम्पस उघडता येणार आहेत.

    23. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 मधील  व्यावसायिक शिक्षण

    उच्च शिक्षण प्रणालीमध्ये व्यावसायिक शिक्षण हा अनिवार्य आणि अविभाज्य भाग असेल. जी तंत्रज्ञान विद्यापीठे, आरोग्य विज्ञान विद्यापीठे, विधी-कायदा आणि कृषी विद्यापीठे आहेत, त्यांना आता बहुउद्देशीय संस्था बनवण्याचे उद्दिष्ट असणार आहे.

    24. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 मधील प्रौढ शिक्षण

    शंभर टक्के तरूण आणि प्रौढ साक्षरता प्राप्त करण्याचे उद्दिष्ट या धोरणाचे आहे.

    25. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020  शिक्षणासाठी वित्तपुरवठा

    शैक्षणिक क्षेत्रामध्ये सार्वजनिक गुंतवणूक वृद्धीसाठी केंद्र आणि राज्य सरकारे एकत्रित काम करणार आहेत. शक्य तितक्या लवकर ही गुंतवणूक जीडीपीच्या 6 टक्क्यांपर्यंत पोहोचावी, असा उद्देश यामागे आहे.

    National Education Policy 2020

    This is the first education policy of the 21st century and will replace the 34-year-old 1986 National Policy on Education with a new policy. On the pillars of opportunity, fairness, quality, affordability and accountability for all. It is linked to the 2030 Sustainable Development Program. To transform school and college education into a more holistic, multi-disciplinary, 21st century need to transform India into a vibrant intellectual society and a global knowledge superpower, and to advance the potential of every student. This is the purpose of the policy.

    National Education Policy 2020 Key points:

    1. National Education Policy 2020  School education

    Ensuring universal access to all levels of school education The National Education Policy 2020 focuses on ensuring universal access to schooling at all levels from pre-school to secondary. Infrastructure support, innovative learning centers to bring out-of-school children into the mainstream, students and their learning levels. Track, facilitate many avenues of education including formal and non-formal teaching methods, bring together counselors or well-trained social workers in schools, open education, vocational courses, adult literacy and life enrichment programs for 3rd, 5th and 8th standard through NIOS and open schools in the state. This is the way to go. About 2 crore out-of-school children will be brought into the mainstream under the National Education Policy 2020.

    2. National Education Policy 2020 Early childhood care and education with new curriculum and educational plan

    The 10 + 2 school curriculum, which focuses on early childhood care and education, will now be replaced by the 5 + 3 + 3 + 4 curriculum for the 3-8,8-11,11-14,14-18 age group, respectively. This will bring the age group of 3-6 years, which has not been included till now, under the school curriculum. This age group is considered to be very important for the development of mental development of the child all over the world. The new system will have 12 years of school with three years of Anganwadi / pre-school classes.

    NCERT will develop a national curriculum and educational plan for early childhood care and education for children up to 8 years of age. The Ministry of Manpower Development, Ministry of Women and Child Development, Ministry of Health and Family Welfare and Ministry of Tribal Development will plan and implement the ECCE.

    3. National Education Policy 2020 Achieving basic literacy and numeracy education

    Recognizing that basic literacy and numeracy education is a prerequisite for education, MHRD has called for the establishment of a National Mission for Basic Literacy and Numerical Education in the National Education Strategy 2020. States prepare implementation plan to achieve universal basic literacy and numeracy education in all primary schools. A national text promotion policy will be formulated in the country.

    4. National Education Policy 2020  Improving school curriculum and teaching methods

    The aim of the school curriculum and teaching method will be to reduce the curriculum to enhance the key skills, essential teaching and therapeutic thinking of the 21st century, and to develop the holistic development of students by focusing more on learning from experience. Students ’flexibility and subject options will increase. There will be no rigid divisions between arts and sciences, curricula and extracurricular activities, as well as vocational and academic disciplines.

    5. National Education Policy 2020 Vocational education in schools will start from 6th and will include internships.

    A new and comprehensive National School Education Curriculum Framework – NCFSE 2020-21 will be developed by NCERT.

    6. National Education Policy 2020 Multilingualism and the power of language

    The policy emphasizes that mother tongue / local language / regional language should be the medium of instruction up to 5th standard and preferably 8th standard and beyond. Students at all levels of school and higher education will be offered a choice of Sanskrit along with a three-language formula. Other classical languages and literatures of India will also be available as options. Students will participate in a fun project / activity on ‘Language of India’ for class 6-8 under the ‘One India Great India’ initiative. Various foreign language options will also be offered at the secondary level. Indian Sign Language (ISL) will be standardized across the country for use for disabled students and national and state curriculum materials will be developed. No language will be imposed on any student.

    7. National Education Policy 2020 Evaluation improvements

    NEP 2020 proposes a shift from abstract assessment to regular and constructive assessment that is more aptitude-based, encourages learning and development, and examines higher skills such as analysis, therapeutic thought process, and conceptual clarity. All students in class 3, 5 and 8 will appear for the school examination which will be conducted by appropriate system. Board of Education examinations for Class 10 and 12 will continue but will be restructured for the purpose of overall development. A new National Assessment Center will be set up as a quality assurance body (Performance Assessment, Review and Knowledge Analysis for Overall Development).

    8. National Education Policy 2020 Fair and inclusive education

    The goal of NEP 2020 is that no child will miss out on opportunities for learning and excellence due to birth time conditions or other backgrounds. Special emphasis will be placed on socially and economically disadvantaged groups (SEDGs), including gender, socio-cultural and geographical identities and disabilities. This includes funding for gender and establishing special educational zones for disadvantaged regions and groups. Children with disabilities will be able to fully participate in the regular schooling process from pre-primary to higher education with the help of training, resource centers, accommodation facilities, assistive devices, appropriate technology-based tools and other support tools tailored to their needs. Each state / district will be encouraged to establish “Bal Bhavans” as a special day-time boarding school for participation in arts-related, career-related and sports-related activities. Free school infrastructure can be used as social awareness centers.

    9. National Education Policy 2020 Strong teacher recruitment and career paths

    Teachers will be recruited through a competent and transparent process. The promotion will be based on the quality of the multi-source routine performance appraisal and the path of progress available to become an academic administrator or teacher. The National Council of Teacher Education will develop the National Professional Standards for Teachers (NPST) by 2022 in consultation with NCERT, SCERT, teachers and expert associations at various levels and regions.

    10. National Education Policy 2020 School administration

    Schools can be organized into complexes or groups that will be fundamental elements of governance and will ensure the availability of all resources, including infrastructure, educational libraries, and a strong professional teacher community.

    11. National Education Policy 2020 Standards-setting and accreditation for schooling

    NEP 2020 envisages a clear, independent mechanism for policy planning, regulation, operation and education. States / UTs will set up independent State School Standards Authority (SSSA). Transparent public self-disclosure of all basic regulatory information as determined by the SSSN will be used primarily for public reputation and liability. SCERT will develop the School Quality Assessment and Recognition Framework (SQAAF) in consultation with all stakeholders.

    12. National Education Policy 2020 Higher education

    To increase GER to 50 per cent by 2035

    NEP 2020 aims to increase the gross enrollment ratio in higher education, including vocational education, from 26.3 per cent (2018) to 50 per cent by 2035. 3.5 crore new seats will be added in higher education institutions.

    13. National Education Policy 2020 Holistic multi-branch teaching

    The policy envisages a multi-entry and exit phase with a comprehensive basic, multi-disciplinary, flexible curriculum, including a comprehensive degree education curriculum, creative combination of subjects, integration of vocational education and appropriate certification. Degree education can be 3 or 4 years and during this period there can be many exit options and appropriate certification. For example, Certificate after 1 year, Advanced Diploma after 2 years, Bachelor Degree after 3 years and Bachelor with Research after 4 years.

    An Academic Bank of Credit will be set up to digitally store academic achievements from various higher education institutions so that information can be transferred and calculated upon finalization.

    Establishment of Multidisciplinary Education and Research Universities (MERU) – These IITs, IIMs will be established as a model for world class best multidisciplinary education in the country.

    The National Research Foundation will be established, through this supreme body, to foster a strong research culture and research capacity in higher education.

    14. National Education Policy 2020 Regulation

    The Commission for Higher Education of India (HECI) will be set up, the only higher institution related to higher education except medical and legal education. HECI will have 4 separate components- National Council for Regulation of Higher Education (NHERC) for regulation, General Education Council (GEC) for quality management, Council for Higher Education Grants (HEGC) for funding and National Assessment Council (NAC) for evaluation. HEIC will conduct faceless interventions with the help of technology and HEIC will have the power to penalize higher education institutions that do not comply with the rules and norms. Public and private higher education institutions will be governed by the same rules, assessments and educational standards.

    15. National Education Policy 2020 Rational organizational structure

    Higher education institutions will be transformed into vast, well-resourced, multi-faceted institutions. It will feature high quality education, research and community engagement. The definition of a university will include multiple institutions ranging from research-focused universities to education-focused universities and autonomous degree-granting colleges.

    The affiliation of colleges will be phased out in 15 years and colleges will be given hierarchical autonomy through a level-based system. Over time, each college will develop into either an autonomous degree college or a constituent college of the university.

    16. National Education Policy 2020 Inspired, enthusiastic and capable teacher

    The NEP recommends a clearly defined, independent, transparent appointment of motivated, enthusiastic and capacity building faculty. Freedom of curriculum / teaching, promotion of excellence, support to organizational leadership will be provided. Teachers who do not meet the basic criteria will be held accountable.

    17. National Education Policy 2020 Teacher education

    NCTE in consultation with NCERT will develop a new and comprehensive National Curriculum Framework for Teacher Education, NCFTE 2021. By 2030, the minimum degree qualification for education will be a 4-year integrated B.Ed. Will be a degree. Strict action will be taken against non-regulated educational institutions (TEIs) that compromise on quality.

    18. National Education Policy 2020 Guide campaign

    A National Mission for Mentoring will be set up comprising of senior / retired teachers who have excelled. It will also include teachers who teach in Indian languages – who will help university / college teachers as short- and long-term guides.

    19. National Education Policy 2020 Financial aid to students

    Efforts will be made to promote the quality of SC, ST, OBC and SEDG students. The progress of the scholarship recipients will be tracked by expanding the National Scholarship Portal. Private institutions will also be encouraged to offer large-scale scholarships.

    20. National Education Policy 2020 Free and distance learning

    It will be expanded to play an important role in increasing enrollment. Implementation of online courses and digital funds, research funding, improved student services, credit-based accreditation of large free online courses, etc. will be ensured with high quality in classrooms.

    21. National Education Policy 2020 Online learning and digital learning: –

    Alternative educational methods have been extensively considered in formulating education policy in view of the prevalence of Kovid-19 across the country. Therefore, educational readiness will be ensured by taking into account the recommendations made for the promotion of comprehensive online education and digital education. In the current epidemic, it is not possible to teach individually in a traditional way, so alternatives to quality education have been explored. To meet the requirements of e-learning in the Ministry of Manpower Development, digital infrastructure for school and higher education classes, departments creating educational materials and departments dedicated to digital education will be created.

    22. National Education Policy 2020 Technology in education

    The National Educational Technology Forum (NETF), an autonomous body, will be set up to provide a platform for the exchange of ideas. Through this forum, ideas will be exchanged separately on how technology can be used for educational value addition, evaluation, planning and administration. Technology will be integrated in all levels of education programs to improve classroom education, provide vocational training to teachers, provide maximum educational facilities to the disadvantaged, and streamline educational planning, administration and management.

    23. National Education Policy 2020 Spread of Indian languages

    It will be ensured that all Indian languages will be nurtured, disseminated and somehow enlightened. In line with NEP’s recommendations, it was suggested to set up the Indian Institute of Translation and Interpretation (IITI), the National Institute for Translation and Interpretation, as well as the National Institutes (or Institutes) for Pali, Persian and Prakrit, ie Pali, Persian and Prakrit. Is. Strengthening of Sanskrit and other language sections is recommended. It is also suggested that more and more mother tongue or local language should be used as a medium of instruction in higher education institutions.

    Internationalization of education can be done through institutional cooperation. It can also be done by considering student-teacher exchanges. Therefore, our country will be allowed to admit the world’s top universities. The best outside universities will be able to open campuses in our country.

    24. National Education Policy 2020  Vocational education

    Vocational education will be a compulsory and integral part of the higher education system. The universities of technology, universities of health sciences, law and agriculture, will now aim to become multi-purpose institutions.

    25. National Education Policy 2020 Adult education

    The goal of this policy is to achieve one hundred percent youth and adult literacy.

    26. National Education Policy 2020 Finance for education

    The Central and State Governments will work together to increase public investment in education. The aim is to bring this investment to 6 per cent of GDP as soon as possible.